Có nên kể trước bằng tiếng Việt rồi mới đọc sách tiếng Anh cho trẻ?

Một trong những băn khoăn phổ biến nhất của cha mẹ khi mới bắt đầu đọc sách tiếng Anh cho con là: “Nếu con chưa hiểu tiếng Anh, có nên kể nội dung bằng tiếng Việt trước để con dễ tiếp nhận hơn không?”

Thoạt nghe, đây có vẻ là một cách giúp trẻ “đỡ sợ” tiếng Anh. Nhưng thực tế, với trẻ nhỏ trong giai đoạn tiếp thu ngôn ngữ tự nhiên, việc dịch hoặc tóm tắt trước bằng tiếng Việt đôi khi lại vô tình khiến con mất đi cơ hội tư duy trực tiếp bằng tiếng Anh. Vậy đâu mới là cách tiếp cận phù hợp cho trẻ 0–6 tuổi?

Chào các mẹ,

Ngày 23/5 vừa qua trong Workshop về đọc sách, mình có nhận được một câu hỏi rất hay và cũng là băn khoăn của rất nhiều cha mẹ khi mới bắt đầu đọc sách tiếng Anh cho con:

“Với trẻ chưa biết tiếng Anh, nếu ngay lập tức đọc một cuốn truyện tiếng Anh thì trẻ không hiểu và sợ. Có người cho rằng nên kể nội dung câu chuyện bằng tiếng Việt trước cho con hiểu, rồi sau đó mới đọc bằng tiếng Anh. Làm như vậy có được không?”

Dưới góc độ của một người mẹ đã nuôi con song ngữ bằng các cuốn sách tranh tiếng Anh tại nhà, đồng thời là một giáo viên chuyên về phương pháp tiếp thu ngôn ngữ tự nhiên (Language Acquisition), mình muốn chia sẻ cách mình làm trong trường hợp này.

Vì sao không nên dịch hoặc tóm tắt truyện bằng tiếng Việt trước?

Tâm lý của trẻ nhỏ rất thực tế: Cái gì dễ hơn thì con sẽ ưu tiên. Khi các mẹ đã cho con nghe nội dung trọn vẹn, dễ dàng bằng tiếng Việt, não bộ của trẻ đã thỏa mãn nhu cầu tò mò về cốt truyện.

Sau đó, khi chúng ta lật lại cuốn sách và bắt đầu đọc bằng tiếng Anh, một ngôn ngữ mà con chưa quen, não trẻ sẽ ngay lập tức bật cơ chế "phòng thủ" hoặc chán nản.

Trẻ sẽ có xu hướng phản ứng: "Mẹ ơi đọc tiếng Việt đi!" hoặc quay đi vì luồng âm thanh tiếng Anh lúc này trở nên mơ hồ và không dễ hiểu như tiếng Việt.

Về mặt học thuật, việc này vô tình hình thành thói quen dịch chuyển ngữ (Translating), khiến con mất đi cơ hội tư duy trực tiếp bằng ngôn ngữ thứ hai.

Giải pháp cho trẻ 0-6 tuổi: Chậm lại, chia nhỏ để không cần dịch

Đâu tiên là nếu mẹ có lỡ làm theo cách trên (tức là đã kể bằng tiếng Việt rồi) thì mình hãy tạm thời cất cuốn sách đó đi 1 thời gian, vài tuần hoặc vài tháng không mang ra kể cuốn đấy, vì con vẫn đang nhớ nội dung tiếng Việt của cuốn ấy. Hãy chọn 1 cuốn sách khác mà chưa đọc bao giờ chỉ viết bằng tiếng Anh.

Thứ hai, hiểu mục tiêu đọc sách tiếng Anh lúc này. Với các bé từ 0 đến 6 tuổi, đặc biệt là các bé mới bắt đầu nghe sách truyện tiếng Anh, mục tiêu của việc đọc sách không phải là "đọc hết một cuốn truyện từ đầu đến cuối" hay giúp con hiểu cặn kẽ nghĩa từng từ. Chúng ta không cần hiểu tất cả các từ trong 1 câu mà vẫn hiểu được ý nghĩa chung của câu. Mục tiêu là giúp con kết nối âm thanh tiếng Anh với hình ảnh trực quan.

Thay vì đi đường vòng qua tiếng Việt, mình luôn hướng dẫn cha mẹ tiếp cận theo các nguyên tắc dưới đây:

1️⃣Tiếp cận bằng cách chia nhỏ cuốn sách và kiên nhẫn

Đừng áp lực phải đọc hết phần văn bản chữ viết trong trang sách hay toàn bộ câu chuyện trong một lần.

Hãy chọn ra một chi tiết nhỏ trên bức tranh mà các con có khả năng hứng thú nhất để bắt đầu trò chuyện.

Đôi khi chỉ cần một hình ảnh con mèo, chiếc xe hay một quả táo là đã đủ để tạo nên một cuộc tương tác rất vui vẻ giữa mẹ và bé.

2️⃣Dùng âm thanh, cử chỉ để minh họa thay cho dịch

Trẻ nhỏ có khả năng “đọc” ngôn ngữ cơ thể và bắt chước âm thanh cực kỳ nhạy bén.

Đây chính là chìa khóa của phương pháp Phản xạ toàn thân (Total Physical Response).

Khi thấy hình ảnh một chiếc ô tô, thay vì nói: “Đây là cái ô tô – car”,

mẹ hãy chỉ vào hình và làm tiếng kêu: “Broom broom… It’s a car!”

Và rủ con làm động tác như đang lái xe. Rồi thêm động tác bấm còi: “Beep beep!”

Mục đích của việc này là để trẻ thấy gần gũi, thoải mái và dễ liên tưởng.

Chính những hành động, âm thanh sinh động này là chiếc cầu nối giúp trẻ hiểu thẳng nghĩa của từ tiếng Anh mà không cần tiếng Việt bắc cầu ở giữa.

3️⃣Ưu tiên chọn chủ đề Động vật (Animals) cho giai đoạn bắt đầu

Nếu các mẹ chưa biết chọn cuốn sách nào để dễ tương tác theo cách này, mình luôn khuyên hãy bắt đầu bằng chủ đề Động vật. Đây là chủ đề "vàng" vì nó vô cùng trực quan và dễ mô tả.

Ví dụ thực tế khi mẹ tương tác với con qua một trang sách có hình con vịt:

Thay vì dịch: "Đây là con vịt, duck." mẹ hãy chỉ vào hình con vịt và bắt đầu bằng cách giả tiếng kêu:

• Mẹ: "Quack, quack, quack... Look! A duck!" (Vừa nói vừa làm động tác tay như mỏ vịt kêu).

• Mẹ làm động tác tay uốn lượn như sóng nước: "The duck is swimming... swim, swim, swim in the water."

• Mẹ nhìn con cười và khuyến khích: "Can you say quack quack?" thậm chí bạn có thể bước lạch bạch như chú vịt làm trò cho con cười.

Bằng cách này, bé vừa được chơi, vừa được nhìn hình ảnh, vừa nghe âm thanh. Con dần hiểu mẹ đang nói gì dựa vào ngữ cảnh hình ảnh trong sách và hành động của mẹ. Đó chính là cách trẻ con dần đón nhận sách tiếng Anh dù con có thể chưa hiểu hết.

Nội dung khóa học "Đọc sao cho con nói - nói sao cho con đọc"

Khi cha mẹ không biết bắt đầu từ đâu

Nếu bạn luôn cảm thấy không tự tin và không biết bắt đầu thế nào từ việc chọn sách tốt cho con đến việc đọc sách cho con thích nghe, thì hãy đăng ký khóa học để được mình và admin Maily Linguee kèm cặp hướng dẫn và chỉnh cho mẹ từ những điều nhỏ nhất.

Hiện khóa học "Đọc sao cho con nói - nói sao cho con đọc" giúp ba mẹ biết cách chọn sách phù hợp tâm sinh lý và khả năng ngôn ngữ của con đang có ưu đãi giảm 20%, các bố mẹ quan tâm hãy tham khảo thông tin ở đây nhé.

Nếu có thắc mắc cần giải đáp tư vấn, hãy để lại câu hỏi ở cộng đồng Dạy Trẻ Song Ngữ , chúng mình sẽ lần lượt giải đáp cho các mẹ!

Hồng Thủy